Menu
Nog geen account? | Je wachtwoord vergeten?

Schematherapeut

Een schematherapeut is een gespecialiseerde geestelijk gezondheidsprofessional die cliënten helpt bij het identificeren, begrijpen en doorbreken van diepgewortelde, disfunctionele gedrags- en denkpatronen, ook wel schema's genoemd. Deze schema's ontstaan vaak in de vroege kindertijd als gevolg van onvervulde basisbehoeften en kunnen leiden tot aanhoudende psychische problemen en belemmeringen in het dagelijks leven en relaties.

De taken van een Schematherapeut zijn onder meer:

De voornaamste taak van een schematherapeut is het begeleiden van cliënten in een therapeutisch proces gericht op het veranderen van deze hardnekkige patronen. Dit doen ze doorgaans door:

  • Diagnostiek en conceptualisatie: Samen met de cliënt de oorsprong van de schema's en de invloed ervan op huidige problemen in kaart brengen. Hierbij wordt gekeken naar levensgeschiedenis en terugkerende thema's in gedachten, gevoelens en gedragingen.
  • Erkennen en doorvoelen: De cliënt helpen om de emoties die gekoppeld zijn aan de schema's te erkennen en te doorvoelen, vaak door middel van experiëntiële technieken zoals imaginaire rescripting (het in gedachten herbeleven en bewerken van pijnlijke jeugdherinneringen).
  • Doorbreken van copingstijlen: Cliënten bewust maken van hun vaak inadequate copingmechanismen (manieren om met de schema's om te gaan) en hen helpen gezondere manieren te ontwikkelen.
  • Opbouwen van gezonde modi: Het versterken van gezonde aspecten van de persoonlijkheid (gezonde volwassen modi) die beter in staat zijn om met uitdagingen om te gaan en basisbehoeften te vervullen.
  • Therapeutische relatie: De therapeutische relatie zelf wordt gezien als een belangrijk instrument, waarbij de therapeut als een 'limited reparent' (beperkte heropvoeder) kan functioneren om tegemoet te komen aan de vroegere onvervulde behoeften van de cliënt binnen een veilige therapeutische setting.

De behandeling maakt gebruik van een integratie van technieken uit verschillende therapeutische stromingen, waaronder cognitieve gedragstherapie, experiëntiële therapie, objectrelatietheorie en gehechtheidstheorie.

Waar werkt een Schematherapeut

Schematherapeuten zijn voornamelijk werkzaam binnen de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit kan zowel in ambulante settings (cliënten bezoeken de therapeut in een praktijk) als in klinische settings (cliënten verblijven in een instelling) zijn. Ze werken vaak met cliënten die complexere en langer bestaande problematiek hebben, zoals persoonlijkheidsstoornissen (met name borderline persoonlijkheidsstoornis), chronische depressie, angststoornissen en eetstoornissen. Ook kunnen ze werkzaam zijn in privépraktijken.

Wat verdient een Schematherapeut

Een specifiek maandelijks inkomen voor "schematherapeut" is moeilijk exact te geven, aangezien dit sterk afhangt van factoren zoals werkervaring, werkplek (GGZ-instelling of eigen praktijk), specialisaties en het land waarin men werkzaam is. Schematherapeuten zijn vaak psychologen of psychotherapeuten met een aanvullende opleiding in schematherapie.

Gebaseerd op de salarissen voor psychologen en psychotherapeuten in Nederland en België, kunnen we een indicatie geven:

Nederland:

Het gemiddelde bruto maandsalaris voor een psychotherapeut in Nederland ligt volgens diverse bronnen tussen de € 5.348 en € 7.359. Een klinisch psycholoog kan een salaris hebben dat hierboven ligt, mogelijk tussen € 5.910 en € 9.600 bruto per maand, afhankelijk van ervaring en werkplek. Aangezien schematherapeuten vaak hooggekwalificeerde professionals zijn die met complexe problematiek werken, zal hun salaris waarschijnlijk in de hogere regionen van dat van psychologen en psychotherapeuten liggen, zeker met toenemende ervaring en specialisatie.

België:

Het gemiddelde bruto jaarsalaris voor een therapeut in België wordt geschat op ongeveer € 56.604, wat neerkomt op ongeveer € 4.717 bruto per maand. Voor psychologen in België ligt het gemiddelde bruto maandsalaris tussen de € 3.750 en € 5.000, met uitschieters naar boven voor meer ervaren en gespecialiseerde professionals. Het salaris van een schematherapeut in België zal vermoedelijk in lijn liggen met dat van gespecialiseerde psychologen en psychotherapeuten.
Het is belangrijk te benadrukken dat dit schattingen zijn en het werkelijke inkomen kan variëren.

Aantal werkzaam in Nederland

Nederland:

Volgens cijfers van de Vereniging voor Schematherapie (VSt) uit 2024 staan er ruim 2400 leden ingeschreven in de registers voor schematherapeuten en schematherapeutisch werkenden. Dit geeft een goede indicatie van het aantal professionals dat actief is op het gebied van schematherapie in Nederland.

België:

Een exact aantal geregistreerde schematherapeuten in België is lastiger te achterhalen via openbare bronnen. De vereniging Schematherapie Vlaanderen VZW faciliteert opleidingen en registratie, maar publiceert geen ledenaantallen op dezelfde manier als de Nederlandse vereniging. Op basis van de opleidingsvereisten en de omvang van het werkveld in vergelijking met Nederland, kan aangenomen worden dat het aantal geregistreerde schematherapeuten in België lager ligt dan in Nederland, mogelijk in de honderden.

Welke opleiding heeft de Schematherapeut gevolgd

Om schematherapeut te worden, is een gedegen psychologische of psychotherapeutische vooropleiding vereist. Meestal betekent dit:

  • Een universitaire masteropleiding in de Psychologie, Klinische Psychologie, of Orthopedagogiek. Dit is het minimale opleidingsniveau.
  • Na de universitaire master is in Nederland vaak een postdoctorale opleiding tot Gezondheidszorgpsycholoog (GZ-psycholoog) of Psychotherapeut vereist om zelfstandig BIG-geregistreerd te kunnen werken en in aanmerking te komen voor de schematherapie-opleiding.
  • In België is een master in de klinische psychologie of orthopedagogiek een gebruikelijke basis, vaak aangevuld met een erkende therapieopleiding.

Na deze vooropleiding volgt de specifieke opleiding of training in schematherapie. Deze opleidingen zijn bedoeld voor reeds gekwalificeerde professionals in de geestelijke gezondheidszorg.

Hoe lang duurt de opleiding tot Schematherapeut

De duur van de vooropleiding (universitaire master en eventuele postdoctorale opleiding) bedraagt:

  • Universitaire bachelor Psychologie, Klinische Psychologie of Orthopedagogiek: Typisch 3 jaar.
  • Universitaire master Psychologie, Klinische Psychologie of Orthopedagogiek: Typisch 1 tot 2 jaar, afhankelijk van de specialisatie.
  • Postdoctorale opleiding GZ-psycholoog (Nederland): Ongeveer 2 jaar (voltijd).
  • Postdoctorale opleiding Psychotherapeut (Nederland): Ongeveer 4 jaar (deeltijd, vaak in combinatie met werk).

De totale duur van de vooropleiding om te kunnen starten met een erkende schematherapie-opleiding is dus aanzienlijk en ligt vaak tussen de 4 en 7 jaar na het behalen van een middelbareschooldiploma, afhankelijk van het gekozen pad en land. De schematherapie-opleiding zelf komt hier nog bovenop en varieert in duur, afhankelijk van het niveau (basis, gevorderd) en de aanbieder.

Minimaal opleidingsniveau voor dit beroepsprofiel: EQF 7 — Master (VKS 7).

Enkele wetenswaardigheden over de Schematherapeut

  • Schematherapie is ontwikkeld door Jeffrey Young in de jaren '80 voor cliënten met persoonlijkheidsstoornissen en chronische klachten waarvoor traditionele cognitieve gedragstherapie minder effectief bleek.
  • De therapie richt zich op 18 specifieke vroege disfunctionele schema's die gegroepeerd zijn in vijf schemadomeinen.
  • Naast individuele therapie bestaat er ook groepsschematherapie, wat effectief kan zijn voor cliënten die baat hebben bij interactie en herkenning van patronen bij anderen.
  • Schematherapie maakt veel gebruik van experiëntiële technieken, zoals imaginaire rescripting en meerstoelentechniek, om emoties te adresseren die vaak moeilijk via alleen cognitieve methoden te bereiken zijn.
  • De therapeutische relatie, met name 'limited reparenting', is een cruciaal onderdeel van de behandeling, waarbij de therapeut op een gezonde manier tegemoetkomt aan de onvervulde basisbehoeften van de cliënt uit de kindertijd.
  • Onderzoek heeft aangetoond dat schematherapie effectief is gebleken bij de behandeling van diverse psychische stoornissen, in het bijzonder persoonlijkheidsstoornissen.

Extra informatie over de Schematherapeut

Er zijn geen wijdverbreide, wezenlijk andere benamingen voor een schematherapeut. De term "schematherapeut" is vrij specifiek en verwijst naar een professional die geschoold is in schematherapie.
Wel kan een schematherapeut afhankelijk van zijn basisberoep ook worden aangeduid als bijvoorbeeld "psycholoog met schematherapie specialisatie" of "psychotherapeut met schematherapie opleiding". De term "schematherapeutisch werkende" wordt in Nederland gebruikt voor professionals die schematherapie-technieken toepassen onder supervisie, maar (nog) niet volledig geregistreerd zijn als schematherapeut.